روح الله خالقی

 به مناسبت صدمین سال تولد روح الله خالقی پست این هفته به ایشان و کارهای ارزشمند ایشان در رابطه با موسیقی اصیل و سنتی ایران اختصاص یافته است:

 

 

 

روح الله خالقی موسیقیدان، موسیقی شناس، آهنگساز و مولف، از بانیان تجدد خواهی در موسیقی معاصر ایران سال هزار و سیصد و هشتاد و پنج در کرمان به دنیا آمد.

او از علینقی وزیری در علوم موسیقی غربی، موسیقی تلفیقی ایرانیو شعب مختلف آن در مدرسه عالی موسیقی بهره گرفته و از شاگردانایشان بودند. همچنین در زمینه ویولن از رضا محجوبی، ابوالحسن صبا و اساتید خارجی بهره گرفته و تحصیلات کلاسیک را در دارالفنون و دانشسرای عالی نزد اساتید مختلف گذرانده.

روح الله خالقی موسس سرپرست انجمن موسیقی ملی و هنرستان موسیقی ملی، سردبیر مجله پیام نوین، و عضو شورای موسیقی رادیو تهران بود.

آثار مکتوب او به شرح زیر می باشد:

 

1-     نظری به موسیقی ( 2 جلد)

2-     سرگذشت موسیقی ایران ( 2 جلد)

3-     هماهنگی موسیقی

4-     موسیقی ایران

5-     دستورهای تار و سه تار برای هنرستان موسیقی ملی

 

و همچنین آثار مصوت ایشان شامل تعدادی آهنگ برای ساز تنها، همنوازی .ارکستر بزرگ، با کلام و بی کلام  اجرا در رادیو تهران و بازسازی تصانیف عارف می باشد.

شاگرد شناخته شده : گلنوش خالقی

 

از مهمترین کارهای او در سال های مختلف:

 

1311:

تشکیل هیئت رئیسه بلدیه ( شهرداری): روح الله خالقی، جواد معروفی، علی محمد خادم میثاق، احمد فروتن راد و مهدی دفتری.

 

1313:

سخنرانی وی و اجرای ارکستر کافه بلدیه در تالار اجتماعات دانشسرای عالی تهران.

انتشار نظری به موسیقی ج 1

 

1317:

انتشار نظری به موسیقی ج 2

 

1320:

آغاز دوره جدید مجله موسیقی با همکاری سید محمد محیط طباطبایی، روح الله خالقی، علینقی وزیری و...

تشکیل« انجمن دوستداران موسیقی ملی» توسط وی

انتشار «هماهنگی موسیقی»

 

1321:

ساخت، اجرا و انتشار سرود « ای ایران» ( آهنگ از روح الله خالقی – کلام از حسین گل گلاب )

 

 

1323:

انتشار « نغمه های زیبا: معرفی انجمن موسیقی ملی »

انتشار « آهنگ های محلی ساحل دریای مازندران»

 

1324:

تشکیل باشگاه موسیقی توسط سلیمان سیاح سپانلو و روح الله خالقی

 

1326:

بازدید وی از مرکز پخش صدا در تبریز و ملاقات با اقبال السلطان

 

1328:

تاسیس هنرستان موسیقی توسط روح الله خالقی و تایید هشت ساله برای هنرستان از طرف وزرات فرهنگ

 

1330:

انتشار سرود نفت: تقدیم به دکتر محمد مصدق ( آهنگ: خالقی ، کلام: رهی معیری ) و هدم فوری آنان توسط نیروهای انتظامی حکومت.

 

1332:

تاسیس ارکستر ساز های ملی در رادیو تهران توسط روح الله خالقی

 

1333:

انتشار نخستین جلد از " سرگذشت موسیقی ایران"

 

1334:

تشکیل جلسات نخستین شورای اصلاح موسیقی رادیو تهران و سخنرانی خالقی از رادیو تهران درباره اصلاح موسیقی رادیو

سفر وی و جمعی دیگر به اتحاد جماهیر شوروی: آشنایی با موسیقی جمهوری های مسلمان نشین شوروی.

اعزام وی به هندوستان از طرف اداره کل هنر های زیبای کشوربه منظور مطالعه در ریشه های مشترک موسیقی ایران و هند.

 

1335:

تهیه برنامه های " ساز و سخن" در شناخت موسیقی توسط وی و پخش در رادیو تهران

انتشار " سرگذشت موسیقی ایران" (ج2)

سفر وی به رومانی و فرانسه و نگارش سلسله مقالات" موسیقی هند" در مجله موسیقی.

 

1338:

استعفا وی از ریاست هنرستان موسیقی ملی.

 

1341:

تاسیس سازمان جدید موسیقی رادیو تهران در شورای متشکله از مشیر همایون شهردار، ضیا مختاری، روح الله خالقی، علی تجویدی، حسین علی ملاح و مرتضی حنانه.

سفر دوم وی به اتحاد جماهیر شوروی همراه با جمعی دیگر.

 

1342:

انتشار " موسیقی ایران" ( روح الله خالقی)

 

روح الله خالقی سال 1344 بدرود حیات گفت.

                                                   یادش گرامی و جاودانه باد.

 

 

تاریخ موسیقی ایران

تاریخ موسیقی ایرانی که همواره با هنر و ذوق ایرانی همراه و همقدم بوده است را می توان به دو قسمت قبل و بعد از اسلام تقسیم کرد . مورد بعد از اسلام را تا موسیقی معاصر ادامه می دهیم اما در مورد قبل از اسلام باید تقسیم بندی هایی را انجام دهیم : دوره ی قبل از مادها . مادها . پارس ها و هخامنشیان . پارت ها و اشکانیان . ساسانیان .


قبل از مادها

این دوره که از هشت قرن قبل از میلاد تا قبل است شواهد بسیاری از جمله سنگ ها و سطوح حکاکی شده کتاب ها و دست نوشته ها را با خود به همراه دارد . مهمترین اثر یافت شده در مورد موسیقی این دوره " مهر چغامیش " می باشد که متعلق به 3500 سال قبل از میلاد است .
برای بررسی این دوره باید اثر تمدنهایی چون بابل و اشور و ایلام را - که متاسفانه چیز زیادی از انها باقی نمانده - مورد بررسی قرار داد . اما شواهد اندک پیدا شده نیز خود صحت وجود موسیقی را در این دوره تصدیق می کند . به طوری که ساخت سازهای سنتور و تنبور را به این دوره نسبت داده اند .

دوره ی مادها

مادها - که در اصل اریایی بودند - دولتی در ایران باستان تاسیس کردند . مهمترین موسیقی ان دوران نغمات موسیقایی گات بوده است .

دوره ی هخامنشیان ( 320 تا 550 سال قبل از میلاد)

در کنار نغمات گات ها نوع دیگری از موسیقی با نام موسیقی رزمی و همچنیم موسیقی بزمی در این دوره ساخته شد . طبل های این دوره جنگجویان را با انگیزه به میدان های نبرد راهی می کردند و تنبورها و نی ها از انها در جشن پیروزی به گرمی استقبال می کردند .

دوره پارت ها ( 250 قبل از میلاد تا 224 بعد از میلاد (

این دوره که با حمله اسکندر به ایران همراه شد ( قابل ذکر است که بعضی از مورخان وجود اسکندر و نبرد او با ایران را بزرگترین دورغ تاریخ می دانند و بر این باورند که شخصی با این نام و با این ملیت وجود نداشته است و اسکندر صرفا جنگجویی ایرانی و از مخالفان داخلی هخامنشیان بوده است . نویسنده ) موسیقی جدیدی را به ایران وارد کرد . وارد شدن موسیقی به این معنا نبود که موسیقی را از کشوری دیگر به ایران وارد کنند بلکه در این دوره موسیقی ازاد و مردمی شد و از بند دولت و دربار گریخت .
در این دوره افرادی چون : بخشی ها در خراسان یا گوسان ها در تمامی مناطق ظهور کردند .

دوره ی ساسانیان (224-652 بعد از میلاد (

در این دوره باید به پیدایش " باربد ها " در تیسفون ( پایتخت ساسانی ) اشاره کرد . این دوره با پیدایش هفت خسروانی همراه بود که به جرات باید گفت سرمنشا موسیقی امروز ایران بوده است .

 

قبل از دوره ی دستگاهی :

این دوره دوره ای بود که مسلمانان دعوت اسلام را پذیرفته بودند ( البته به عقیده ی برخی مورخان : نه حمله ی اعراب دعوت به حساب می امد و نه اجبار مسلمانان به پذیرفتن پاسخ دادن به این دعوت بود . نویسنده ) و دروازه های ایران را بسوی ارمانهای اسلام بروی خود گشوده بودند .
امدن اسلام از هر دیدی که بنگریم در کشور ما باعث وقوع اتفاقاتی شد . به خوب و بد موضوع کار نداریم که از این مجال خارج است اما باید اقرار کرد که هم در فرهنگ و هم در زندگی ما تاثیر بسزایی گذاشت . موسیقی ما هم طبیعتا از این روند خارج نبود .
موسیقی ما در این دوره کمی ایینی تر جلوه کرد . ایرانیان - که در تمام دوره ها هوش و ذکاوت خود را در حفظ ارمانهای ایرانی نشان داده بودند - این نوع موسیقی ایینی را به سمت عرفان ایرانی سوق دادند . در این میان به نی نوازی مولانا جلال عارف نامی این مرز و بوم باید اشاره کرد که بهترین نوع موسیقی ایینی بوده است .

در برحه ای از زمان اکثر نقاط ایران خود را به عنوان خطه ای صاحب موسیقی و علاقه مند معرفی کردند ( این واقعه حدود صد سال بعد از نوع مشابه ان در ژاپن رخ داد . به طوری که صد سال پیش از ایرانیان موسیقی ژاپن از چنگ راهبان و خدایان و درباریان خارج شد و به عامه ی مردم رسید . نویسنده ) و موسیقی مقامی در ایران شکل گرفت . به خاطر زیر سلطه بودن ایران در زمان اعراب امروزه کشورهای عربستان عراق و ... را نیز می یابیم که دارای موسیقی مقامی می باشند اما لازم به ذکر است که اولین نوع این موسیقی متعلق به ایرانیان بوده است .
به خاطر تنوع طلبی ایرانیان و اینکه ایرانیان همیشه خواهان برتری نسبت به سایر اقوام بودند چندین سده بعد از پیدایش موسیقی مقامی موسیقی دستگاهی در ایران شکل گرفت .


دوره ی دستگاهی :

این دوره اوج اعتلای موسیقی در ایران می باشد . شروع ان از چندین سده بعد از اسلام است و تا کنون در میان ایرانیان به عنوان موهبتی تاریخی نگاه داشته می شود . بله ... نگاه داشته شدن نه به عنوان میراثی شی گونه . بلکه به عنوان فرهنگی که امروزه انرا فرهنگ شفاهی می نامند . فرهنگی که در ان انسان به اوج انسانیت دست می یابد . در کنار موسیقی درس عشق می گیرد و نظام اخلاقی خویش را استوار می سازد .

موسیقی دستگاهی از جمع اوری تک تک مقام ها ( از خراسان گرفته تا خوزستان ) گرد امده است .
گنجها را فشرده کردند و مانند نگینی در انگشتر پایتخت قرار دادند .
و امروزه شاهد موسیقی دستگاهی - ردیف هستیم . انرا می اموزیم . اموزش می دهیم . می نوازیم و از خود یادگاری می گذاریم . ردپایی یا سندی در تاریخ بر موجودیت موسیقی درست و اصیل ایرانی که متاسفانه امروزه رو به زوال رفته و با موسیقی سنتی اشتباه گرفته می شود ...

حرف اول

این وبلاگ بهانه ای است برای اینکه باهم باشیم و برای هم...

برای شما، برای من و برای همه آنهایی که حرف ناگفته ای در باب موسیقی اصیل و سنتی ایران دارند.هدف اصلی من در این جمع باصفا اطلاع رسانی نیست، چه بسا سایت ها وبلاگ هایی که در این باره بسیار سخن گفته اند.

من و استاد عزیزم آقای زاهدی ـ پشنهاد ساخت این وبلاگ از ایشان بود.ـ  بر آن شدیم تا سرایی بسازیم پر از صفا و مهر برای همه بچه های اهل موسیقی سنتی. تا ارج نهیم این میراث ماندگار و کهن را...

تنهایمان نگذارید...